Stoeten, ommegangen en processies


Hier vind je een overzicht van de carnavalsstoeten, lichtstoeten, religieuze ommegangen, … die onze k.ERF-regio rijk is.

Klik op de blokjes hieronder voor meer informatie per traditie!

BedevaartOLVTerSneeuwIn Werbeek (Retie) staat een mooie kapel opgedragen aan de Onze-Lieve-Vrouw-Ter-Sneeuw. Volgens de legende ontdekte een marktkramer in 1645 langs de weg een Lievevrouwebeeldje. Hoewel het hevig sneeuwde, bleef het beeldje onaangetast. De marktkramer ging verder en botste op twee soldaten die hem wilden beschieten. In een reflex sloeg de marktkramer het geweer van één van beide weg, maar de andere soldaat schoot hem recht in het hart. Toch raakte de marktkramer niet gewond. Een mirakel! De marktkramer nam het beeld en plaatste het in Werbeek in een boomstronk. In 1646 bouwden de Retienaren een houten kapel die in 1665 vervangen werd door een stenen kapel. Het originele Mariabeeldje werd in 1974 gestolen.

Op bedevaart

Al sinds 1660 bestaat er vanuit het Nederlandse Eersel en Veldhoven een jaarlijkse bedevaart naar de kapel van Werbeek. In die tijd werd de Kempen getroffen door de pest. De inwoners van Eersel en Veldhoven deden een belofte: als hun dorpen gespaard zouden blijven van deze vreselijke ziekte, dan zouden ze ieder jaar op bedevaart naar Retie trekken. Hun smeekbeden werkten en dus trekken er nog steeds ieder jaar enkele honderden Nederlanders naar Retie. De bedevaart gaat door op de laatste zaterdag van juni. In de stoet stappen o.a. de Eerselse gilden en harmonie mee. Ook het Mariabeeld van de parochie Eersel wordt meegedragen.  De Nederlanders worden ieder jaar hartelijk ontvangen in het gemeentehuis van Retie.

Ook de Retienaren trokken in het verleden bij grote droogte en andere plagen naar Werbeek.

Meer weten?

Meer informatie vind je in de reportage Ziel en Zaligheid.

CarnavalBalenCarnavalsgekte in Balen

Al meer dan 40 jaar organiseren de gilde der Kruiwageniers en de Biersussen hét Balense carnavalsfeest. Vast op het programma: het Carnavalbal met prinsenaanstelling en een carnavalsstoet die door de staten van Balen trekt. Meer info: www.debiersussen.be.

Carnaval in Winkelomhei

Het Carnaval in het Geelse gehucht Winkelomhei startte in 1964 uit het halfvasten bal van de fanfare Gerarduszonen. Organisator van dienst is carnavalsgilde ‘De Heiknuiters’. Andere vaste gasten zijn ‘Carnavalsgroep De Hoef’, ‘De Heizwaanzers’ en ‘Leutemeute’. Op het programma staan ieder jaar een carnavalsbal, dansmariekes en een stoet. Een opvallende traditie is het prinsenpaar dat een geschenk geeft aan de oudste inwoner van Winkelomhei en de oudste patiënt van het Geelse Psychiatrisch Zorgcentrum. Meer info: www.heiknuiters.winkelomheide.be.

HeiligeDoornstoetIn de hoofdkerk van Mol, de Sint Pieter- en Pauwelkerk, bewaart men het reliek van de Heilige Doorn, een stukje van de doornenkroon die Jezus droeg bij zijn kruisiging. Volgens de overlevering belandde de doorn via de kruistochten en allerlei omzwervingen in 1654 in Mol.

Vanaf 1920 wordt er om de twee jaar een Heilige Doornstoet gehouden. Dit in het eerste weekend van oktober. De afgelopen jaren is men van dit tweejaarlijkse stramien afgestapt. De laatste stoet vond plaats in 2004. In 2011 organiseerde de gemeente Mol het totaalspektakel ‘Mol in Scène’ waarin de legende van de Heilige Doorn een rol speelde. In 2017 wordt er een nieuwe editie van ‘Mol in Scène’ gepland.

LichtstoetenLichtstoet Rozenberg (eerste weekend van september)

De lichtstoet van de Rozenberg ontstond in de 19de eeuw uit een fakkeltocht. Vroeger had men de gewoonte om kermissen en feesten op de vooravond in te leiden met een fakkeloptocht en muziek. De eerste fakkeltocht van Ginderbuitenkermis langs de Rozenberg vond plaats in 1885. De stoet breidde met de jaren uit. Men begon stilaan taferelen uit te beelden en wagens te bouwen. En toen kwamen de gloeilampjes. In 1935 maakte de Biljartclub Excelsior een wagen omhangen met elektrische lampen. Wat toen nog een uitzondering was, is vandaag standaard. Meer dan een eeuw trekt begin september de lichtstoet van de Rozenberg door de Molse straten. De organisatie is nog steeds in handen van de vereniging ‘De Rozenband’.

Lichtstoet Ginderbuiten (laatste weekend van september)

De stoet van Ginderbuiten ontstond in 1930 uit de stoet van de Rozenberg. Naast de Rozenband ontstond er ‘over de bareel’ een nieuw feestcomité dat zijn eigen weg ging. Ook deze lichtstoet trekt in september door de straten. Aanvankelijk vonden de twee lichtstoeten op hetzelfde moment plaats. In 1950 kreeg Ginderbuiten een eigen kermis. Vanaf dan heeft Mol twee lichtstoeten in de maand september.

Meer weten?

  • Boek: Gemeente Mol (1985), 200 jaar Ginderbuiten kermis, 100 jaar Lichtstoet.
  • Boek: Molse Kamer voor Heemkunde (1984), Vier eeuwen Rozenberg, een eeuw. Lichtstoet

ProcessieOLVWijngaardMaria in het Vejelse Wijngaardbos

De inwoners van Veerle vonden in de 14de eeuw een houten beeld van Onze Lieve Vrouw. Deze wonderlijke ontdekking werd bezegend met de bouw van een kerk, opgedragen aan Onze Lieve Vrouw. In 1488 verwoestten de Arenbergse ruiters het eerste kerkgebouw. De huidige toren werd gebouwd in 1515. In 1910 brandde de kerk opnieuw af. Het 14de eeuwse Mariabeeld overleefde beide branden…een mirakel.

Processie

Vanaf de jaren 1970 gaat er op 15 augustus in Veerle een processie uit ter ere van de Onze-Lieve-Vrouw-in-de-Wijngaard. Het beeld van de patrones van de parochie wordt meegedragen van de kerk naar de Wijngaardberg waar er een openluchtmis plaatsvindt. In de processiestoet stappen ruiters, kerkmeesters, de kolveniersgilde, het kerkkoor, verenigingen en gelovigen mee.

SintDimpnaOmmegangWereldwijd staat Geel bekend om zijn gezinsverpleging, waarbij psychiatrische patiënten worden opgevangen in de warmte van een gastgezin. Aan de oorsprong hiervan ligt de legende van Dimpna, de Ierse koningsdochter die door haar vader in een vlaag van waanzin vermoord werd. Geel herdenkt deze legende om de vijf jaar en brengt dan hulde aan zijn patroonheilige.

Oorspronkelijk vindt de Geelse Sint-Dimpaommegang elke 25 jaar plaats. Deze traditie start in 1900. In 1975 vindt men het tijd voor verandering en modernisering. De religieuze ommegang krijgt een meer wereldlijke invulling die elke vijf jaar door de straten trekt. In 2005 voert men opnieuw een verandering door: de St. Dimpnaommegang krijgt een nieuwe naam. Voortaan heet de herdenking ‘de Dimpnadagen’. De ommegang wordt ook aangevuld met GheelaMania, een groot belevenisspektakel over Geel.

De ommegang is een levendige en beeldrijke evocatie van Geel. De meer dan tweeduizend figuranten uit de twaalf Geelse parochies beelden legendarische taferelen uit die zich volgens de overlevering ooit in Geel hebben afgespeeld.

Meer weten?

SintJansstoetKempens Midzomerfeest

Vroeger vierden ze in de Kempen op 24 juni ‘Sint Jan’, het naamfeest van Sint Jan de Doper. Deze datum valt samen met de midzomer. Voor de bevolking was dit een belangrijke dag. Het was, meer nog dan Nieuwjaar, de start van het jaar. De rekeningen werden afgesloten, schepenen en kerkmeesters werden aangesteld. Op Sint Jan verliepen ook de contracten van de knechten en de meiden. En dat moest gevierd worden. De nieuwe knechten en meiden werden afgehaald in een versierde ‘speelkar’ en naar de nieuwe boerderij gevoerd. Voor één avond was het niet de boer, maar het werkvolk dat met de kar reed. Het feest ging steevast gepaard met dansen, zingen en drinken.

De optochten liepen vaak uit de hand en dus werd er opgetreden. Zo besliste  de burgemeester van Geel dat in 1855 geen optochten mochten plaatsvinden. In Olmen liep het in 1713 zwaar mis. Enkele knechten hadden een wapen bij om het feest ‘in te schieten’. Ze richtten hun wapen op een speelkar met meiden om hen schrik aan te jagen. Een schot raakte één van de meisjes dat ter plaatse stierf.

De Molse Sint-Jansstoet

Het Sint-Jansfeest bleef in Mol nog lang verder leven, zij het in een andere vorm. Het feest van de jeugd werd een kinderfeest. Op 24 juni was het geen schooldag. De kinderen versierden een kruiwagen of huifkar, trokken verkleedkleren aan en gingen op bedeltocht. Deze traditie dreigde stilaan uit te sterven. Onder impuls van Zuster Evaristine en Juffrouw Vanderheyden (Rozenbergschool) kwam in 1937 de stoet opnieuw op gang. Eerst enkel op de speelplaats, later doorheen de straten van Mol. Ondertussen is de traditie verdwenen. In 2000 vond de laatste Sint-Jansstoet plaats. Ontdek oude foto’s van deze stoet op de erfgoedbank van Mol.

Meer weten?

  • ‘Een uit de hand gelopen Sint-Jansfeest in 1713’ (2003) in: ’t Schreneel (jaarboek heemkring Olmen).
  • ‘Kinderfeesten en straatspelen’, in: Zo leefde Ginderbroek.
  • ‘De Sint Jansstoet’ (1984), in: Vier eeuwen Rozenberg en een eeuw Lichtstoet.

SintOdradaprocessie_1Op de derde zondag van juli trekt ieder jaar een processie van Balen-Centrum naar Scheps ter ere van de H. Odrada.

Heilige Odrada van Balen

Odrada is een adellijk meisje dat in de 8ste eeuw geboren wordt in Scheps bij Balen aan de Nete. Odrada is vroom en wil haar leven geheel aan God toewijden. Wanneer haar moeder sterft, verandert alles. Haar vader hertrouwt en Odrada kan het niet vinden met haar stiefmoeder die haar veel verbiedt. Het conflict escaleert wanneer Odrada niet mee mag op jaarlijkse bedevaart naar Millegem. Haar ouders weigeren haar een paard te geven uit de stal. Met een scheer zeggen ze dat Odrada maar een wild paard moet temmen. Ze neemt een lindetak en meteen knielt een sneeuwwit paard. Ze steekt haar ouders voorbij en komt in Millegem aan. Daar steekt ze de tak in de grond die meteen tot een lindeboom uitgroeit. Van de rit heeft ze dorst gekregen en op haar woord ontspringt er een bron waar later mensen hun oogziekten komen wegwassen. Odrada sterft niet veel later. Haar lichaam wordt op een ossenspan gelegd. Waar de ossen halt houden, wordt ze begraven. Dat is in het Nederlandse Alem waar haar vader een basiliek laat bouwen. De relieken van Odrada bevinden zich in de Balense Sint-Andrieskerk en de kerk van Millegem. In Scheps staat een boskapel, gebouwd in 1896 en opgedragen aan Odrada.

Paardenprocessie

Ieder jaar is er een paardenprocessie van Balen naar Scheps. Omdat ze een wild paard temde, wordt Odrada aanroepen als beschermheilige van de paarden. In Scheps is er een viering en worden de paarden na de dienst gezegend.

Bedevaart tegen de droogte

Een opvallende Odradabedevaart die nu niet meer doorgaat, is die van Millegem naar Balen of omgekeerd in perioden van aanhoudende droogte of regen. Bij droogte trokken die van Balen naar Millegem. Regende het bij terugkeer nog niet dan deed men de bedevaart over. De vierde maal keerde de bedevaart zich om.